طرح پژوهشي مركز تحقيقات فرآوري مواد معدني ايران بعنوان طرح پژوهشي برتر سال99 معرفي شد

شناسايي و امكانسنجي فني استحصال تيتانيوم و عناصر نادر خاكي از گل قرمز كارخانه بوكسيت جاجرم در مقياس آزمايشگاهي
پسماند حاصل از فرايند باير، گل قرمز ناميده مي شود. اين پسماند از تأثير هيدروكسيد سديم بر بوكسيت حاصل مي شود و عموماً شامل اكسيدهاي آلومينيوم، سيليس، تركيبات كلسيم دار، اكسيدهاي آهن، اكسيد تيتانيوم و عناصر نادر خاكي است. اين ماده شديداً قليايي است وبه طوركلي ميزان گل قرمز توليدي، به ازاي يك تن توليد آلومينا به طور متوسط 1.5-1 تن است و نگهداري و ذخيره گل قرمز به دليل خاصيت قليايي شديد و حجم وسيع توليد آن بسيار مشكل و داراي مخاطرات و آسيب هاي زيست محيطي فراواني است. ميزان توليد گل قرمز در اين كارخانه سالانه در حدود يك ميليون تن برآورد مي شود. استفاده از گل قرمز به عنوان منبع ثانويه بازيابي فلزات ارزشمند مي تواند تا اندازه اي مشكلات ناشي از انباشته كردن گل قرمز را حل كند.

استحصال تيتانيوم موجود در اين باطله، به علت شرايط خاص كاني شناسي اين باطله نسبت به ساير منابع تيتانيوم، علاوه بر حذف مرحله پرهزينه خردايش، امكان استفاده از روش هاي فراوري كم هزينه و دستيابي به محصولي باكيفيت و ارزش اقتصادي بالا را فراهم كرده است. از ديگر تشكيل دهنده هاي مهم اين باطله، عناصر نادر خاكي است كه امروزه داراي اهميت زيادي در صنايع استراتژيك هستند. طي پژوهشي كه در مركز تحقيقات فرآوري مواد معدني ايران انجام شده است از سد باطله گل قرمز جاجرم به صورت نمونه برداري سيستماتيك به عمل آمد و پس از مطالعه و بررسي خواص سنجي كاني شناسي و شيميايي آن، مطالعات فرآوري و استحصال اكسيد تيتانيوم و عناصر نادري نظير اسكانديوم انجام شد.

در اين طرح با استفاده از نظرات مشاوران خارجي و داخلي و كارشناسان فني مركز با استفاده از روشهاي موجود در منابع علمي و فن آوريهاي نوين و بروز با توجه به شرايط نمونه آزمايش هاي مختلف مورد بررسي قرار گرفت و در نهايت امكان بازيابي بالاي محتوي تيتانيوم گل قرمز به صورت هيدروكسيدي و با عيار بالاانجام پذير شد. امكان افزايش خلوص تيتانيوم با شناسايي دقيق محتوي آهن 3 محلول و تبديل كامل آن به آهن 2 امكان پذير خواهد بود. در اين روش، عيار اسكانديوم كه باارزش ترين فلز نادر محتوي گل قرمز است نيز غني شدگي داشت. محلول سولفاتي محتوي اسكانديوم با عيار فوق قابليت افزودن به چرخه استخراج حلالي بازيابي فلزات نادر را داراست. در انتها جامد باقي مانده در فرايند از گل قرمزي با خاصيت قليايي بالا به جامدي حاوي سيليس و سولفات كلسيم خنثي با قابليت انباشت و يا مصرف كه عوارض زيست محيطي ندارد تبديل خواهد شد. روش به دست آمده در اين طرح در مركز مالكيت معنوي سازمان ثبت اسناد و املاك كشور ثبت اختراع و گواهي آن اخذ گرديده است.
لازم بذكر است اين طرح با همكاري موسسه يونيدرو بانجام رسيد و در مراسم بزرگداشت هفنه پژوهش در آذرماه 98 در مركز در ايين نكوداشت مرحوم دكتر شمس الدين وهابي بنيانگذار موسسه يونيدرو و تجليل از پژوهشگران برتر مركز تحقيقات فراوري ايران بنام آن مرحوم نامگذاري شده بود.